Biyo-Tek Günlüğüm…

Arılar ve Arı Alerjisi

Arı sokması sonucu arı venomunda bulunan kimyasal maddeler sokulan yerde kaşıntılı ve ağrılı lezyonlar oluşturur. Nadir olarak da bu venomlara karşı allerjk reaksiyon sonucu lokal veya sistemik anafilaktik şok (allerjik reaksiyonların en şiddetlisi) meydana gelebilir. Pek çok cins arı olduğu halde sadece bir veya birkaç tanesinin ciddi allerjik reaksiyona sebep olabilmektedir.

Arılar genel olarak Hymenoptera familyası altında toplanırlar. Kendi aralarında iki guruba ayrılırlar:

Birinci grup bal arısı (Apidae): Evcil ve yabani olan iki cinsi vardır. Bal arılarının boyu 1.5 cm olup vücutları sarı siyah çizgili ve tüylüdür. Sıcak iklimde yaşamayı severler. Bal arıları insanlar tarafından yapılmış yuvalara yerleşip yabancılık çekmeden yaşarlar ve larvalarını polen ve bal ile beslerler. Kendilerine zarar verilmedikçe sokmazlar. Sokma sebebi de savunma amaçlı olup yuvalarını korumak içindir. Bu yüzden yuvaları civarinda güvende olduklarından daha uysaldırlar. Bal arılarının sadece dişi olanları sokar; iğnesi ve karnının bir bölümü zehir kesesiyle birlikte soktukları yerde kaldığından kendileri hemen ölürler.

İkinci grup: Vespoidea gurubunda toplanır. Bu grupta sarıca arı, eşek arısı, yaban arısı yer alır.

Sarıca arı: Parlak sarı renkli ve siyah işaretlidir. 1.5 cm boyundadırlar.

Yuvalarını genel olarak ağaç ovuklarına ve çatı altlarına yapar. Bu sebeple piknik alanlarında çok görülür. Besin maddesi olan yerlerde dolaşır ve hiç sebep yokken sokabilirler. Meyve sularını severler ve hiç çekinmedem meyve suyu şişelerine girip çıkabilirler.Dişicinsleri kendilerinden proteinli besin istediklerinden piknik yerlerinde köftelerin üzerinde ve etrafında ısrarla dolaşırlar.

Eşek arısı (Hornet):

Boyu 2 cm uzunluğunda, dolgun vücutlu, az tüylüdür. Diğer arılardan daha geniş ve iridir. Beli kısa ve karnı ile bitişiktir. Yuvalarının yakınında olunduğunda çok sinirlenirler ve etrafındakileri sokarlar.

Yaban arısı (Wasp):

Boyu 3 cm uzunluğunda, vücudu tüysüz, ince belli kou renkli ve kahverenkli noktalıdır. Bunlar sebepsiz ve kolylıkla sinirlernirler. Rahatsız edildiklerinde insanlara saldırıp tekrar tekrar sokarlar.

Arıların allerjenik özelliği birbirinden farklı, birkaç venomu vardır. Ayrıca aynı gruptaki arıların venomları arasında da çapraz reaksiyon görülür.

Arı sokmasından sonra lokal ve sistemik reaksiyonlar görülebilir.

Venomun lokal toksik etkisi

Arının soktuğu yerde ağrı ve ödem olur ve çok defa 1-2 saatte kendiliğinden kaybolur. Bazen ödem daha da büyüyebilir. Venomun toksin etkisi şahıstan şahısa değişebilir. Genelde aynı anda 500 arının bir kimseyi sokması halinde venomun toksik etkisiyle ölüm görülebilir.

Venomun allerjik etkisi

Allerjik kimselerde arı sokmasından kısa bir süre sonra:

• göz kapaklarında şişme
• damak kaşıntısı ve dil şişmesi
• larinks ödemi
• tansiyon düşmesi ve baş dönmesi

şeklinde oluşan anaflaktik çok meydana gelebilir. Genelde arı sokması ile bu belirtilerin ortaya çıkması ne kadar kısa sürede olursa, anaflaktik reaksiyon o kadar erken gelişir ve ciddi seyreder. Bu durumda anaflaksi 15 dakika içinde kendini gösterir.

Arı allerjisinin teşhisi

Deri Testi

Test maddesi ekstreleri arı venomundan hazırlanmıştır. Olası bir reaksiyon için bu testlerin donanımlı bir sağlık kuruluşunda uzman doktorlar tarafından yapılması gerekir.

Arı sokmasından korunma tedbirleri

Piknik şeklinde açık yerlerde yemek yerken reçel, bal, meyve gibi tatlı veya etli yiyeceklerin masa üstünde bekletilmemesi, yenecekleri zaman masaya tek tek servis yapılması gerekir. Dışarıda bahçede çalışırken, uzun pantalon, uzun kollu gömlek ve eldiven kullanılması, çok parlak ve renkli desenli elbise giyilmemesi ve parfüm kullanılmaması, ev etrafında arı yuvası varsa temizlenmesi çok önemlidir.

Arı allerjisi olduğu teşhis edilen şahısların dışarıda çalışırken veya egzersiz yaparken yanlarında kullanılmaya hazır içinde 1.1000'lik 0ç5 mL adrenalin (epinephrine) bulunan Epipen Auto Enjektör taşımaları ayrıca kol bileğinde arı allerjilerinin olduğunu bildiren bilezik taşımaları, mümkünse çantalarında acil durumlarda kullamılmak üzere antihistaminik ampul, enjektör ve turnike bulundurmaları gerekir.

Arı allerjisinde ilaç tedavisi

Arı sokan yere buz tatbiki yapılması ve o bölgenin bir müddet basınç altında tutulması gerekir. Lokal kortikosteroid krem ile ovulabilir ve lokal kaşıntı ve ürtiker için antihistaminikler yeterli olabilir.

İyi ve düzgün arı venom immünoterapide, arı allerjisine karşı %98 oranında etkili sonuç alınabilmektedir. Tabi bu tedavi 4-5 sene sürmektedir.

(Bu yazı Doç Dr Fatih Özkaragöz'ün Allerji Hastalıkları adlı kitabından alıntı yapılarak alımıştır)